Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu là gì? Có mấy loại bảo hiểm hàng hóa?

Trong hoạt động xuất nhập khẩu, hàng hóa có thể gặp nhiều rủi ro trong quá trình vận chuyển như mất mát, va đập, ẩm ướt, cháy nổ, tai nạn phương tiện hoặc hư hỏng khi bốc xếp. Những sự cố này có thể khiến doanh nghiệp phát sinh tổn thất lớn, đặc biệt với lô hàng có giá trị cao hoặc phải vận chuyển qua nhiều chặng.

Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu là giải pháp giúp doanh nghiệp hạn chế thiệt hại tài chính khi xảy ra rủi ro thuộc phạm vi bảo hiểm. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần hiểu rõ điều kiện bảo hiểm, phạm vi trách nhiệm, trường hợp loại trừ và hồ sơ khiếu nại trước khi ký hợp đồng.

Bài viết dưới đây sẽ giúp doanh nghiệp hiểu rõ bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu là gì, các loại hình phổ biến và những lưu ý quan trọng trong quá trình mua bảo hiểm.

Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu là gì?

Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu là loại hình bảo hiểm áp dụng cho hàng hóa trong quá trình vận chuyển từ nước xuất khẩu đến địa điểm nhận hàng theo thỏa thuận.

Khi xảy ra sự cố thuộc phạm vi bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ xem xét bồi thường cho người được bảo hiểm dựa trên:

• Điều kiện bảo hiểm đã lựa chọn.
• Giá trị được bảo hiểm.
• Mức độ tổn thất thực tế.
• Nguyên nhân gây thiệt hại.
• Hồ sơ chứng minh tổn thất.
• Các điều khoản loại trừ trong hợp đồng.

Bảo hiểm có thể áp dụng cho hàng vận chuyển bằng:

• Đường biển.
• Đường hàng không.
• Đường bộ.
• Đường sắt.
• Vận chuyển đa phương thức.

Bảo hiểm hàng hóa không loại bỏ hoàn toàn rủi ro, nhưng giúp doanh nghiệp giảm thiểu thiệt hại tài chính khi xảy ra sự cố ngoài dự kiến.

Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu có bắt buộc không?

Không phải mọi lô hàng xuất nhập khẩu đều bắt buộc phải mua bảo hiểm. Việc mua bảo hiểm phụ thuộc vào:

• Điều kiện Incoterms.
• Thỏa thuận trong hợp đồng ngoại thương.
• Yêu cầu của ngân hàng.
• Phương thức thanh toán.
• Loại hàng hóa.
• Giá trị lô hàng.
• Tuyến vận chuyển.
• Mức độ rủi ro doanh nghiệp có thể chấp nhận.

Trong một số điều kiện giao hàng, trách nhiệm mua bảo hiểm được phân định rõ giữa người bán và người mua. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn cần kiểm tra phạm vi bảo hiểm thực tế thay vì chỉ dựa vào tên điều kiện Incoterms.

Ví dụ, bên có trách nhiệm mua bảo hiểm có thể chỉ mua mức bảo hiểm tối thiểu. Nếu hàng hóa có giá trị cao hoặc dễ hư hỏng, bên còn lại nên xem xét mua bổ sung để bảo vệ quyền lợi của mình.

Vì sao doanh nghiệp nên mua bảo hiểm hàng hóa?

Hàng hóa trong quá trình vận chuyển phải trải qua nhiều công đoạn như đóng gói, bốc xếp, lưu kho, chuyển tải, vận chuyển quốc tế, khai hải quan và giao hàng về kho.

Trong mỗi công đoạn đều có thể phát sinh rủi ro.

Hạn chế thiệt hại tài chính

Nếu lô hàng bị mất hoặc hư hỏng nghiêm trọng, doanh nghiệp có thể phải chịu thiệt hại lớn về giá trị hàng hóa, chi phí vận chuyển và kế hoạch sản xuất.

Bảo hiểm giúp doanh nghiệp có cơ sở yêu cầu bồi thường đối với những tổn thất thuộc phạm vi được bảo hiểm.

Chủ động quản trị rủi ro

Với hàng giá trị cao, dễ vỡ, dễ ẩm hoặc cần bảo quản đặc biệt, doanh nghiệp không nên chỉ phụ thuộc vào trách nhiệm của hãng vận chuyển.

Trách nhiệm của hãng tàu, hãng hàng không hoặc đơn vị vận chuyển thường bị giới hạn theo hợp đồng vận tải và quy định liên quan.

Hỗ trợ giao dịch và thanh toán quốc tế

Một số hợp đồng, phương thức thanh toán hoặc yêu cầu của ngân hàng có thể yêu cầu doanh nghiệp cung cấp chứng từ bảo hiểm.

Việc chuẩn bị đúng chứng từ bảo hiểm giúp hạn chế sai sót trong bộ hồ sơ thanh toán quốc tế.

Giảm áp lực khi xảy ra sự cố

Khi xảy ra tổn thất, doanh nghiệp có thể phối hợp với công ty bảo hiểm và đơn vị giám định để xác định mức độ thiệt hại, nguyên nhân và phương án xử lý.

Các loại bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu

• Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu đường biển
• Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu đường bộ
• Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu đường sắt
• Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu đường hàng không

Xem thêm: Thủ tục nhập khẩu hàng hóa cần những gì?

Các rủi ro trong bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu đường biển

Hàng hóa vận chuyển bằng đường biển có thể gặp nhiều rủi ro trong quá trình xếp dỡ, lưu kho, chuyển tải và vận chuyển. Tuy nhiên, không phải mọi tổn thất đều được doanh nghiệp bảo hiểm chi trả. Phạm vi bồi thường phụ thuộc vào điều kiện bảo hiểm, nguyên nhân tổn thất và các điều khoản ghi trong hợp đồng.

1. Rủi ro thông thường được xem xét bảo hiểm

Tùy theo điều kiện bảo hiểm đã lựa chọn, một số rủi ro thường được xem xét bồi thường gồm:

• Tàu chìm, lật hoặc mắc cạn.
• Cháy, nổ do nguyên nhân khách quan.
• Tàu hoặc phương tiện vận chuyển va chạm.
• Hàng bị dỡ tại cảng lánh nạn.
• Tổn thất chung.
• Một số thiệt hại phát sinh trong quá trình bốc xếp hoặc vận chuyển.

Doanh nghiệp cần lưu ý rằng các rủi ro này không mặc nhiên được bồi thường trong mọi trường hợp. Công ty bảo hiểm sẽ căn cứ vào điều kiện bảo hiểm, nguyên nhân thực tế và hồ sơ chứng minh tổn thất.

2. Rủi ro cần mua bảo hiểm bổ sung

Một số rủi ro không nằm trong phạm vi bảo hiểm tiêu chuẩn và chỉ được xem xét khi doanh nghiệp mua thêm điều khoản riêng, chẳng hạn:

• Chiến tranh.
• Đình công, bạo động hoặc gây rối.
• Khủng bố.
• Một số rủi ro đặc biệt theo đặc tính hàng hóa hoặc tuyến vận chuyển.

Doanh nghiệp nên kiểm tra rõ phạm vi bảo hiểm trước khi ký hợp đồng, đặc biệt đối với lô hàng có giá trị cao, tuyến vận chuyển phức tạp hoặc phải đi qua khu vực có mức độ rủi ro lớn.

3. Rủi ro thường bị loại trừ

Một số trường hợp thường không thuộc trách nhiệm bồi thường của doanh nghiệp bảo hiểm gồm:

• Hao hụt thông thường về trọng lượng, thể tích hoặc số lượng.
• Hao mòn tự nhiên của hàng hóa.
• Hư hỏng do đặc tính hoặc khuyết tật vốn có của sản phẩm.
• Bao bì hoặc phương pháp đóng gói không phù hợp.
• Tổn thất do hành vi cố ý của người được bảo hiểm.
• Thiệt hại phát sinh do chậm trễ.
• Tổn thất liên quan đến mất khả năng thanh toán hoặc khó khăn tài chính.
• Rủi ro chiến tranh, đình công hoặc khủng bố nếu chưa mua điều khoản bổ sung.
• Tổn thất do vũ khí hạt nhân, chất phóng xạ hoặc các nguyên nhân bị loại trừ khác theo hợp đồng.

Vì vậy, doanh nghiệp cần đọc kỹ điều khoản loại trừ, mức miễn thường và trách nhiệm của các bên trước khi mua bảo hiểm. Việc khai báo đúng tên hàng, đặc tính, giá trị, cách đóng gói và hành trình vận chuyển cũng ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi bồi thường.

Cách tính phí bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu

Phí bảo hiểm thường được xác định dựa trên giá trị bảo hiểm và tỷ lệ phí.

Công thức khái quát:

Phí bảo hiểm = Giá trị bảo hiểm × Tỷ lệ phí bảo hiểm

Giá trị bảo hiểm có thể được xác định dựa trên:

• Giá trị hàng hóa.
• Cước vận chuyển.
• Chi phí bảo hiểm.
• Một tỷ lệ lợi nhuận dự kiến theo thỏa thuận.

Tỷ lệ phí phụ thuộc vào:

• Loại hàng.
• Cách đóng gói.
• Phương thức vận chuyển.
• Tuyến đường.
• Phạm vi bảo hiểm.
• Giá trị lô hàng.
• Lịch sử tổn thất.
• Phương tiện vận chuyển.
• Các điều khoản mở rộng.

Doanh nghiệp nên yêu cầu báo giá nêu rõ:

• Giá trị được bảo hiểm.
• Tỷ lệ phí.
• Phạm vi bảo hiểm.
• Mức miễn thường.
• Điều khoản loại trừ.
• Thời hạn trách nhiệm.
• Hồ sơ yêu cầu bồi thường.

Khi nào doanh nghiệp nên mua bảo hiểm hàng hóa?

Doanh nghiệp nên cân nhắc mua bảo hiểm khi:

• Hàng có giá trị cao.
• Hàng dễ vỡ hoặc dễ hư hỏng.
• Hàng phải vận chuyển qua nhiều chặng.
• Hàng đi tuyến dài.
• Hàng cần chuyển tải.
• Hàng vận chuyển trong mùa thời tiết xấu.
• Hàng lạnh hoặc cần kiểm soát nhiệt độ.
• Doanh nghiệp không đủ khả năng tự chịu tổn thất.
• Hợp đồng hoặc ngân hàng yêu cầu.
• Trách nhiệm của đơn vị vận chuyển bị giới hạn.

Không nên đợi hàng đã khởi hành mới mua bảo hiểm vì trách nhiệm bảo hiểm có thể không được áp dụng hồi tố đối với rủi ro đã xảy ra hoặc đã được biết trước.

Hồ sơ cần chuẩn bị khi mua bảo hiểm hàng hóa

Tùy công ty bảo hiểm và loại hàng, hồ sơ có thể gồm:

• Commercial Invoice.
• Packing List.
• Sales Contract.
• Vận đơn.
• Booking hoặc lịch trình vận chuyển.
• Tên hàng và mô tả chi tiết.
• Giá trị lô hàng.
• Phương thức đóng gói.
• Tuyến vận chuyển.
• Phương tiện vận chuyển.
• Điều kiện Incoterms.
• Thông tin người được bảo hiểm.
• Yêu cầu về phạm vi bảo hiểm.

Doanh nghiệp cần khai báo trung thực và đầy đủ. Việc khai sai tên hàng, giá trị hoặc đặc tính nguy hiểm có thể ảnh hưởng đến quyền lợi bảo hiểm.

Quy trình xử lý khi hàng hóa bị tổn thất

Khi phát hiện hàng bị mất hoặc hư hỏng, doanh nghiệp cần xử lý sớm để bảo toàn chứng cứ và quyền khiếu nại.

Bước 1: Kiểm tra và ghi nhận hiện trạng

Doanh nghiệp cần kiểm tra:

• Số kiện.
• Tình trạng bao bì.
• Niêm phong.
• Mức độ hư hỏng.
• Dấu hiệu ẩm ướt, rách, móp hoặc mất hàng.

Nên chụp ảnh, quay video và lập biên bản ngay tại thời điểm nhận hàng.

Bước 2: Thông báo cho các bên liên quan

Doanh nghiệp cần thông báo cho:

• Công ty bảo hiểm.
• Đơn vị vận chuyển.
• Hãng tàu hoặc hãng hàng không.
• Cảng, kho hoặc đơn vị giao nhận.
• Nhà cung cấp nếu cần.

Thông báo cần được thực hiện trong thời hạn quy định tại hợp đồng bảo hiểm.

Bước 3: Yêu cầu giám định

Tùy mức độ tổn thất, công ty bảo hiểm có thể chỉ định đơn vị giám định để xác định:

• Nguyên nhân.
• Mức độ hư hỏng.
• Số lượng bị ảnh hưởng.
• Giá trị tổn thất.
• Khả năng khắc phục hoặc tái sử dụng.

Doanh nghiệp không nên tự ý tiêu hủy, sửa chữa hoặc bán thanh lý hàng trước khi có ý kiến của công ty bảo hiểm, trừ trường hợp cần hành động khẩn cấp để hạn chế tổn thất.

Bước 4: Chuẩn bị hồ sơ yêu cầu bồi thường

Hồ sơ có thể gồm:

• Đơn yêu cầu bồi thường.
• Hợp đồng hoặc giấy chứng nhận bảo hiểm.
• Commercial Invoice.
• Packing List.
• Vận đơn.
• Biên bản giao nhận.
• Biên bản bất thường.
• Chứng thư giám định.
• Hình ảnh tổn thất.
• Thư khiếu nại người vận chuyển.
• Chứng từ chứng minh giá trị tổn thất.
• Chứng từ chi phí khắc phục.
• Hồ sơ khác theo yêu cầu.

Bước 5: Phối hợp giải quyết bồi thường

Công ty bảo hiểm sẽ xem xét:

• Tổn thất có thuộc phạm vi bảo hiểm không.
• Nguyên nhân tổn thất.
• Mức độ thiệt hại.
• Giá trị bảo hiểm.
• Mức miễn thường.
• Việc thực hiện nghĩa vụ của người được bảo hiểm.

Thời gian giải quyết phụ thuộc vào mức độ đầy đủ của hồ sơ và tính chất của vụ việc.

Bảo hiểm không thay thế việc kiểm tra hồ sơ nhập khẩu

Bảo hiểm giúp hạn chế thiệt hại vật chất trong quá trình vận chuyển nhưng không thay thế việc kiểm tra mã HS, chính sách mặt hàng và hồ sơ hải quan.

Doanh nghiệp vẫn có thể phát sinh rủi ro nếu:

• Khai sai mã HS.
• Thiếu giấy phép nhập khẩu.
• C/O không hợp lệ.
• Chứng từ không thống nhất.
• Hàng thực tế khác nội dung khai báo.
• Thiếu hồ sơ kiểm tra chuyên ngành.
• Tờ khai bị phân luồng vàng hoặc đỏ.

Trường hợp chưa chắc chắn về mã HS, doanh nghiệp có thể tham khảo bài Sai mã HS có sao không? để hiểu rõ các rủi ro về thuế, xử phạt và thông quan.

Bảo hiểm chỉ bảo vệ doanh nghiệp trước những rủi ro thuộc phạm vi hợp đồng. Doanh nghiệp vẫn cần kiểm tra tên hàng, mã HS, thuế, chính sách nhập khẩu và bộ chứng từ trước khi hàng về Việt Nam.

Phát hiện rủi ro hồ sơ trước khi hàng về?

Gửi chứng từ hoặc mô tả tình trạng lô hàng để Mison Trans kiểm tra sơ bộ rủi ro về hồ sơ, mã HS, thuế và chính sách nhập khẩu nhé!

Kiểm tra sơ bộ mã HS & thuế

Rà rủi ro hồ sơ / chứng từ

Bảo mật thông tin

Kiểm tra rủi ro hồ sơ

Thông tin của bạn được bảo mật và chỉ sử dụng để tư vấn

Những lưu ý khi mua bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu

Cung cấp đúng thông tin hàng hóa

Tên hàng, đặc tính, giá trị, cách đóng gói và tuyến vận chuyển cần được khai báo chính xác.

Không nên ghi tên hàng quá chung chung vì có thể ảnh hưởng đến việc đánh giá rủi ro và giải quyết bồi thường.

Lựa chọn phạm vi bảo hiểm phù hợp

Không phải lúc nào điều kiện có mức phí thấp nhất cũng là phương án phù hợp.

Doanh nghiệp cần cân nhắc:

• Giá trị lô hàng.
• Mức độ dễ hư hỏng.
• Tuyến vận chuyển.
• Số lần chuyển tải.
• Khả năng tự chịu tổn thất.
• Yêu cầu của hợp đồng.

Kiểm tra thời điểm bắt đầu và kết thúc bảo hiểm

Doanh nghiệp cần xác định bảo hiểm áp dụng từ:

• Kho người bán.
• Cảng hoặc sân bay đi.
• Thời điểm hàng được xếp lên phương tiện.
• Đến cảng, sân bay hay kho người mua.

Nếu hành trình có chặng nội địa hoặc lưu kho trung chuyển, cần kiểm tra các chặng này có nằm trong phạm vi bảo hiểm không.

Kiểm tra điều khoản loại trừ

Doanh nghiệp nên đọc kỹ các loại trừ liên quan đến:

• Đóng gói.
• Chậm trễ.
• Hao hụt tự nhiên.
• Khuyết tật vốn có.
• Chiến tranh.
• Đình công.
• Hàng nguy hiểm.
• Bảo quản nhiệt độ.
• Phương tiện không phù hợp.

Kiểm tra yêu cầu về bao bì

Nếu hàng hóa bị hư hỏng do đóng gói không phù hợp, công ty bảo hiểm có thể từ chối hoặc giảm mức bồi thường.

Doanh nghiệp nên yêu cầu nhà cung cấp:

• Sử dụng bao bì phù hợp.
• Chèn lót đầy đủ.
• Chống ẩm.
• Đóng pallet nếu cần.
• Dán nhãn cảnh báo.
• Chụp ảnh trước khi giao hàng.

Không ký nhận hàng bình thường khi có bất thường

Nếu hàng có dấu hiệu hư hỏng, doanh nghiệp nên ghi chú tình trạng trên chứng từ giao nhận và lập biên bản.

Việc ký nhận không có ý kiến có thể gây khó khăn cho quá trình xác định thời điểm và trách nhiệm xảy ra tổn thất.

Thông báo tổn thất càng sớm càng tốt

Doanh nghiệp cần thông báo ngay cho công ty bảo hiểm và đơn vị vận chuyển để được hướng dẫn.

Không nên để hàng qua nhiều ngày mới báo vì bằng chứng có thể bị mất và vượt quá thời hạn khiếu nại.

Kiểm tra hồ sơ trước khi hàng về

Ngoài bảo hiểm, doanh nghiệp cần kiểm tra toàn bộ hồ sơ nhập khẩu trước khi hàng đến để hạn chế rủi ro thông quan.

Các nội dung cần rà soát gồm:

• Tên hàng.
• Model.
• Thành phần và công dụng.
• Mã HS dự kiến.
• Thuế nhập khẩu.
• Thuế GTGT.
• C/O.
• Invoice.
• Packing List.
• Vận đơn.
• Giấy phép.
• Hồ sơ kiểm tra chuyên ngành.

Doanh nghiệp có thể tham khảo thêm bài Kiểm tra hồ sơ nhập khẩu trước khi hàng về để chủ động phát hiện các nội dung còn thiếu hoặc chưa thống nhất.

Trường hợp tờ khai đã đăng ký nhưng hồ sơ phát sinh sai sót, doanh nghiệp cần xác định đúng nội dung và thời điểm điều chỉnh. Tham khảo thêm hướng dẫn khai bổ sung hồ sơ hải quan.

Doanh nghiệp có thể gửi tên hàng, catalogue, hình ảnh, mã HS dự kiến, Invoice, Packing List và vận đơn để Mison Trans rà soát sơ bộ chính sách mặt hàng, chứng từ và các rủi ro có thể ảnh hưởng đến quá trình thông quan.

Phát hiện rủi ro hồ sơ trước khi hàng về?

Gửi chứng từ hoặc mô tả tình trạng lô hàng để Mison Trans kiểm tra sơ bộ rủi ro về hồ sơ, mã HS, thuế và chính sách nhập khẩu nhé!

Kiểm tra sơ bộ mã HS & thuế

Rà rủi ro hồ sơ / chứng từ

Bảo mật thông tin

Kiểm tra rủi ro hồ sơ

Thông tin của bạn được bảo mật và chỉ sử dụng để tư vấn

Dịch vụ khai hải quan trọn gói tại Mison Trans

Mison Trans hỗ trợ doanh nghiệp kiểm tra hồ sơ và thực hiện thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.

Phạm vi hỗ trợ có thể gồm:

• Kiểm tra chính sách mặt hàng.
• Rà soát chứng từ.
• Tư vấn mã HS dự kiến.
• Kiểm tra thuế và C/O.
• Khai và truyền tờ khai.
• Phối hợp xử lý luồng vàng, luồng đỏ.
• Hỗ trợ hồ sơ chuyên ngành.
• Phối hợp nhận hàng và giao hàng theo phạm vi thống nhất.

Doanh nghiệp cần hỗ trợ xử lý thủ tục có thể tham khảo dịch vụ khai hải quan trọn gói của Mison Trans.

Kết luận

Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu giúp doanh nghiệp hạn chế thiệt hại tài chính khi hàng hóa gặp rủi ro trong quá trình vận chuyển. Tuy nhiên, phạm vi bồi thường phụ thuộc vào điều kiện bảo hiểm, nguyên nhân tổn thất và mức độ đầy đủ của hồ sơ.

Trước khi mua bảo hiểm, doanh nghiệp cần kiểm tra giá trị hàng, tuyến vận chuyển, cách đóng gói, phạm vi trách nhiệm và các điều khoản loại trừ.

Bảo hiểm cũng không thay thế việc kiểm tra mã HS, thuế, chính sách mặt hàng và chứng từ nhập khẩu. Việc rà soát cả rủi ro vận chuyển và rủi ro thông quan sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong toàn bộ quá trình xuất nhập khẩu.